Geçen hafta Marmaris İzcileriyle bir kültür gezisi yaptık. Marmaris Deniz İzcileri grubu liderleri Murat ve Tülin Bodur ailelerinde eşlik edeceği bu geziye bizide davet etti. Marmarise geldiğim ilk sene izcilik çalışmalarıma devam etsemde sonrasında ara vermek durumunda kaldım.  Şimdilerde bu grupla her bir araya geldiğimde yeniden çalışmalara başlama şevkine sahip oluyorum.

Kültür gezimizin ilk durağı Belen kahvesi ve Belen değirmeni idi. Daha önceden bu yazımda size Belen kahvesini anlatmıştım. Ama değirmene gitmediğimiz için fotoğraflarını koyamamıştım. Bu yüzden  kahve kısmını es geçip köy içinde yaptığımız köy evleri turu ve değirmen molasından bahsetmek istiyorum.

Eski adıyla Gevenes yeni adıyla Çaybükü. Yarım asır önce ortaya çıkan Ormancı türküsünde de adı Gevenes olarak geçiyor. Yeni dediğime bakmayın aslında 40 yıldır Çaybükü buranın ismi. İsimlerinin tekrar Gevenes olması için başvurmuşlar ama heralde bu yönde bir karar alınmadı. Aslında Ben Çaybükü demektense Gevenes demeyi çok seviyorum. Rum köylerinin isimlerinin değiştirildiğini biliyorum ama anladığım kadarıyla Gevenes bir Rum adı değil. Türkçe isimmiş. Geven yörede yetişen bir "ot" dan es ise rüzgardan yani "esmek"ten geliyormuş. Ne derece doğru araştırmak lazım.

  Sabah erkenden izciler ve aileleriyle bir araya gelip otobüsle şarkılar türküler eşliğinde ilk durağımıza doğru yol aldık. Çaycuma köyü Ormancı türküsünün hikayesinin yaşandığı Belen kahvesinin de bulunduğu köy.. Belen Kahvesine çıkıp türküdeki gibi ovaya bakabilirsiniz yani. Belen Değirmeni ise bu türküyü yakan Değirmenci Tahir ustanın değirmeni diye biliyordum ben. Türkünün üstadının bahsettiği değirmene ziyarete gideceğiz.

 
Belen kahvesinin biraz aşağısında eski Gevenes köprüsünü geçince solda kalıyor. Aslında ben karşımda sadece tadilat görmüş bir değirmen bekliyordum ama bu değirmen güzel restore edilmiş restoran ve kır kahvesine olarak hizmet vermeye başlamış.

Kendimi yine Belen kahvesinde kahve içmeye odaklamıştım ama etraf o kadar hoş ve sakindi ki dere kenarında değirmenin önüne konulmuş masalara bırakıverdik kendimizi. Bir yandan çaylarımızı yudumlayıp bir yandan da değirmen hakkında sohbet ettik. Burası Hasan ŞİMŞEK tarafından işletiliyor. Kendisi Marmara Güzel sanatlar fakültesi mezunu. 1 yılda Mimar Sinanda heykel eğitimi almış. Değirmen eski formuna getirilmiş tadilatın ardından on yıllığına kiralanmış. Aslında bu tarz eski değirmenin dilinden anlayacak bir değirmenci bulurlarsa eski işlevine geri döndürmek hayalindeler. Eh gerçekten güzel fikir aslında düşünsenize içerde eski usul su değirmeninde yapılan unlar, taze un kokusu içinde tavşan kayı çaylar... Bir yanda eski bir hikaye ve türkü, bir yanda doğal un yapımı, iyi un satışı olur gibime geliyor. Evde kendi ekmeğini kendi yapan benim gibiler yıllık unumuzu kesin alırdık yani.

Gezi boyunca rerberliğimizi Erol KÖMÜRCÜ arkadaşımız yaptı. Sağolsun bölge hakkında güzel bilgilere sahip ve gün boyu bizi ve izcileri bilgilendirdi. Değirmenin içine girdiğimizde değirmenin nasıl işlediğini ayrıntılarıyla anlattı. 

Değirmenin için hoş bir şekilde dekore edilmiş. Bir yanda güzel oturma köşeleri yapılmış. Hasan ŞİMŞEK etrafta köylerden topladığı eski radyoları, tüfekleri, ütüsüne kadar hepsini güzel bir şekilde sergilemiş. Nostaljik bir ortam yaratmış gerçekten güzeldi. Sobanın üzerindeki güğüme kadar eksiksizdi.

Değirmenin duvarlarında asılı radyolar çok ilgimi çekti. En aşağı 50'li yıllardan kalmaydı bunlar. Bir kısmı transistörlüama hepsi dil. Çok eski olanlar "lambalı" denen radyolardan. Radyoyu açıyorsunuz bir süre ısınmasını bekliyorsunuz. Yaklaşık bir saat sonra çalmaya başlıyor.

Değirmende tek eksik vardı o da eski türkülerden çalan bir gramafon. Oda olsaymış tam olurmuş. Hatta birde ormancı türküsü çalacak, oturan bir daha kalkamazdı heralde.

Bu arada bu değirmeni değirmenci Tahir ustanın sanıyordum ama Erol bey değil dedi. Tahir usta değirmen tamir eden bir ustaymış. Muğlanın Aşık Veyseli imiş kendisi. 110 tane bestesi, türküsü varmış. Aslına bakarsanız o dönemlerde çok ağıt yakılırmış. Tahir ustanın eşide ağıt yakarmış. Ormancı türküsüde bir ağıttan çıkmaymış. Tahir ustanın eşi ağıt yakınca o ağıtı ustam türküye çevirirmiş.

Değirmenin işletmecisinin güzel sanatlar mezunu olduğunu söylemiştik. Doğal olarak değirmenin içinde kendi eserlerindende var. Bunlar Belen degirmeninin şu andaki konseptine uyum sağlamış eserler. Taşın üzerine çok güzel çizilmiş resim örnekleri vardı. Şu en soldaki tablodaki kadın tanıdık geldimi size. Bakın bakayım şuraya belki hatırlarsınız sizde.

İşletmeci Hasan Şimşek sohbetimiz sırasında hiç bahsetmedi ama sonradan Erol beyden öğrendiğim kadarıyla Hasan beyin eşide yöresel folklorik kültürü yansıtan bebekler yapıyormuş. Etrafta hiç görmedim dikkatimi çekmedi ama bunun yapılması çok hoş. Belki bu iş yayılırda köyde sürekli yapılır ve yörenin tarihi değerini korumuş tanıtmış olurlar. Bu tür şeylerin bir köyün kendi kimliğini, geçmişini kaybetmemesi için önemli faktörler oluşturduğunu düşünüyorum.

Çocukların çoğu otobüste sürekli birşeyler yediği halde dışarıda yapılan otlu gözlemenin kokusuna dayanamadılar. Kadıncağız harıl harıl gözleme yaptı. Bizdende yardım edenler vardı. Yedi bekar resmi benim gözlemecinin yanında beklerken dışarı kapının yanına asılmış olduğundan uzun uzun seyrettiğim bir resimdi. Önce buranın sahipleriyle babalar, dedeler gibi bir akranlık vardır diye düşündüm. Ama değilmiş. Her köyün delisi vardır ya bunlarda köyün delileri imiş.

Eh burası bir su değirmeni doğal olarak da bir dere kenarında. Oturduğun yerden güzel güzel derenin akışını seyrediyor ve dinliyorsun. Çay içip gözleme yerken kuşların cıvıltısı eşlik ediyor insana. Sakin sakin oturmak için güzel biryer. Ben ısrarla bir gramafon ve çalan türkü plakları lazım diye diretiyorum. Belki bir duyan çıkarda gerçekleştirir.

 Değirmen ziyaretimiz benim düşündüğümden uzun sürdü.  Çaylar içildi, gözlemeler yendi, muhabbetler edildi.  İzciler güzel güzel izcilik oyunları oynadılar, izci şarkıları söylediler.

......

Köyümüzün ortasında, değirmen döner, değirmen döner,
Değirmenin suları, dağından iner,

Ormancıya atılan kurşun, Tevfik'e döner, Tevfik'e döner,
Tevfik'in feryatları, yürekler deler.

Değirmeni arkamızda bırakıp türküde de geçen Gevenes köprüsüne doğru yürüyoruz. Romalılar zamanında yapılmış, Osmanlılar tarafından onarılmış taş bir köprü bu. Zaten köyün en büyük hazineleri Belen Kahvesi, Belen değirmeni ve bu Gevenes köprüsü.. Ve doğal olarak Ormancı Türküsü.

 Köprüden geçerken köyün gençkızlarından biriyle karşılaştık. İki büklüm elinde bastonuyla yürüyordu, zorlanıyor sandım yanılmışım. Bu genç kızlar taş gibi valla. Eski topraklık bu olsa gerek. Hemen yanına koşuverdik. Erol bey bize poz versene fotoğrafını çekelim deyince önce üstüm başım pek dağınık diye mırın kırın etti sonra şöyle oturuvereyim bari deyip geçti köprünün kenarına oturdu bir güzel çektirdi fotoğraf. Ben bu ne güzellik dedikçe de yok ne güzelliği geçti bizden deyip kıkır kıkır kıkırdadı. Kalabalık olmasak ve diğer grup ilerlememiş olsa oturup yanına epey bir muhabbet ederdim. Aklım kaldı. Kimbilir burasıyla ilgili ne anıları vardır. Pek de muhabbet severdi belli.

Yeşillikler ve eski güzel köy evleri arasında manzaranın tadını çıkara çıkara ilerlerken bir yandan Erol beyin köy hakkında anlattıklarını dinliyoruz. Eski bir evi gösteriyor Erol bey. Balkonunda bir amcaya el sallıyoruz oda bize selam veriyor.  Hey amca ne tatlı gülüyorsun sen dememe kalmadı yanımıza bir teyze yaklaştı. “O evi çekin bizim evi çekin. Kalan tek Rum evi” Balkondaki amcada eşiydi sanırım. Altın dişini göstere göstere anlattı bize evini. Arada birkaç tane daha Rum evi gördüm ama onlar kullanılmaz durumdaydı. Marmara adasında olduğu gibi burada Rum evleri bir bir yok olmuşlar.

 
 Öyle etrafımıza baka baka evleri inceleyip fotoğraf çeke çeke gezinirken yine bir evin bahçesinden kafayı uzattım ben. Ne yalan diyeyim şöyle bir bakıp kaçıverecektim ama Erol bey arkamdan “gir gir bahçeye gir eve bakalım” diye seslenince bizim Belen kahvesine giden gruptan kopan 4 kişi evin bahçesine doluşuverdik =)) 

Hani birde utanmazlık yaptık selamun aleyküm deyip evi merak ettik diye bahçedeki amcayla ayaküstü sohbete daldık. Amcamın elinde sıcak bazlama ekmeği.. Köşesinden koparalım diye uzattı sıcacık köy bazlamasının tadına bakınca biz hepsini esir aldık kendimize. Bahçede bir yandan sıcak bazlama yiyor bir yandan da sohbet ediyoruz. Sesimizi duyupta pencereye çıkan ev sahibi teyzemde selam verince iyice yüzsüzleştik. Kendimizi evin içini gezmeye davet ettirdik. 

Hey Allahım bu eski evler ne güzel yapılmışlar. Odaları tavanları bir harika. Nerde şimdiki evlerde böyle güzel işcilikler. İnce dokunuşlar.. Hoş çoğu köylerde böyle yaşayan kadınlara sorsanda onlarda bizim evlere hevesli. Temiz temiz ne toz dökülüyor ne bir şey. Yaptığın temizlik, boyan badanan görünüyor. Temiz temiz koltuklarda masalarda oturuyoruz. Bir yanda haklılarda ama şu güzellik bizim evlerde yok ya.

Şu bölgede gezdikçe şunu anlıyorum. Muğla Bodrumuyla, Fethiye, Marmarisi, Bozburunu, Datçasıyla, Dalyan'ıyla gerçekten tam anlamıyla cennet bir kıyı şeridi. Ama burada sadece deniz, kum, güneş yok.  Gezdikçe keşfettikçe anlıyorum ki burası kültür turizmi olarakta gerçekten muhteşem güzelliklere sahip. Bunları ne yeterince biliyoruz ne de yeterince tanıtıyoruz. Zamanla elimizdekilerin değerlerini çok daha iyi bileceğimize olan inancımı yitirmiyorum.